“కీలకమైన ఇండియా-చైనా బోర్డర్ టెన్షన్స్ యొక్క సమగ్ర విశ్లేషణ”**

భారతదేశ- చైనా సరిహద్దు 3440 కిలోమీటర్ల పొడవున విస్తరించి ఉంది. అనేక ప్రదేశాలలో సరైనటువంటి సరిహద్దు భద్రత లేనటువంటి ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాలు అయితే సంవత్సరం పొడుగునా మంచుతో కప్పబడి బడే ఉంటాయి . ఈ సరిహద్దు ల వెంట భారత చైనాల యొక్క సంబంధాలు ప్రతినిత్యం అనేక మలుపులు తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఈ మధ్యకాలంలో ఘర్షణలు, సైనికులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కోవటం వంటి కార్యక్రమాల వలన ఇరుదేశాల మధ్య ఆర్థిక మరియు భౌగోళిక రాజకీయ చిక్కులు పెరిగాయి. ఈ సరిహద్దులో ఉన్న అనేక ప్రదేశాలు ఫ్లాష్ పాయింట్స్ గా మారటం జరుగుతోంది.

ఈ ఉద్రిక్తతలు టిబెట్టుపై చైనా దాడి చేయడం నుండి మొదలవటం జరిగింది. ఈ దాడులు రెండు దేశాల మధ్య ఉన్నటువంటి చారిత్రాత్మక బఫర్ను తొలగించడం జరిగింది. క్రమేపి చైనా టిబెటన్ సంస్కృతిని అణచివేయడం జరుగుతోంది అన్న వార్తలు కూడా బయటకు వస్తున్నాయి. అంతేకాకుండా సరిహద్దులో ఉన్న అక్సాయ్ చిన్ మరియు NEFA (ప్రస్తుతం అరుణాచల్ ప్రదేశ్) లను చైనా మెల్లమెల్లగా ఆక్రమించుకోవడం కూడా జరుగుతోంది అని తెలియ వస్తోంది. ఈ రకంగా అనేక వివాదాలను చైనా రేపుతోంది. పైగా తామే కరెక్టు అన్న విధంగా చైనా నేతలు చర్చలకు కూడా అంగీకరించకపోవడం ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచుతోంది.

3,440 కిలోమీటర్ల పొడవైన సరిహద్దు మూడు విభాగాలుగా విభజించబడింది – పశ్చిమ, మధ్య మరియు తూర్పు. కొన్ని సరిహద్దు ప్రదేశాలలో భౌగోళిక కారణముల వలన , సైనికులు ఒకరికొకరు ఎదురు పడుతూ, ఘర్షణలకు దిగటం ముఖ్యంగా అక్సాయ్ చిన్ మరియు అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వంటి ప్రాంతాలలో యుద్ధ వాతావరణం తలపిస్తోంది. సంఘర్షణ ప్రాంతాల విషయంలో భారతదేశ వాదనలను చైనా ప్రతినిత్యం తిరస్కరిస్తూ ఉంది

2020 సరిహద్దు ఘర్షణ, ఫలితంగా రెండు వైపులా ప్రాణనష్టం జరిగింది. ఈ పరిస్థితి సరిహద్దు ప్రాంతంలో ఉన్న అస్థిరతను, అసమానత తీవ్రతను మరొక్క మారు విశదీకరిస్తోంది . దాని తర్వాత డిసెంబర్ 2022లో అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని యాంగ్ట్సేలో జరిగిన ఘర్షణలు, వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (LAC) వెంబడి నిరంతర ఉద్రిక్తతలు మరియు తీవ్రతరం అయ్యే అవకాశాలను కూడా సూచిస్తున్నాయి.

భారత చైనాల సరిహద్దులో అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఒక కేంద్ర బిందువుగా మిగిలిపోయింది, చైనా దానిని “దక్షిణ టిబెట్” అని తమ ప్రాంతం అని నొక్కి చెబుతోంది. భారతదేశం యొక్క ప్రాదేశిక వాదనలను తిరస్కరించింది. లడఖ్ ప్రాంతం 1962లో ఒక చారిత్రాత్మక సంఘర్షణను చవిచూసింది. దీని ఫలితంగా చైనా అక్సాయ్ చిన్‌ను చైనా ఆక్రమించడం జరిగింది. కాని ఈ చైనా ఆక్రమిత భూభాగాన్ని భారతదేశం ఇప్పటికీ లడఖ్‌లో భాగంగా తమ హక్కుగా ప్రస్తావిస్తూ ఉంది.

భారతదేశం మరియు చైనా లు వేర్వేరు వాదనలతో వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (LAC) తీవ్ర వివాదాస్పదంగా ఉంది. చైనాతో భారత్ వాణిజ్య సంబంధాలు క్షీణించటం పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టతరం చేస్తోంది. అపరిష్కృతమైన సరిహద్దు వివాదం మరియు నివేదించబడిన సైనిక చొరబాట్ల కారణంగా రెండు దేశాల మధ్య ఆర్థిక సంబంధాలు రాను రాను మరింత దెబ్బతింటున్నాయి

వివాదాస్పద సరిహద్దులపై భారతదేశ వైఖరి మరియు టిబెట్‌లో విధ్వంసాన్ని గర్హించడము ద్వారా భారత దళాలతో చైనా యొక్క విభేదాలుకు మరింత ఆజ్యం పోశాయి. ప్రాంతీయ డైనమిక్స్ మరియు అంతర్జాతీయ సంబంధాలను ప్రభావితం చేసే భౌగోళిక రాజకీయ చిక్కులు ప్రాదేశిక దావాలకు మించి విస్తరించాయి.

అరుణాచల్ ప్రదేశ్ సరిహద్దులోని తవాంగ్ మరియు ఇతర వివాదాస్పద ప్రాంతాలను చైనా క్లెయిమ్ చేయటం , అలాగే తవాంగ్ సమీపంలోని భూ వివాదం ఉద్రిక్తతకు మూల కారణం అయ్యింది. ఈ వివాదాస్పద ప్రాంతాలు విస్తృత సరిహద్దు వివాదానికి కేంద్రంగా ఉంటాయి. భారత సార్వభౌమత్వానికి ఒక సవాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

2020–2021 చైనా-భారత వాగ్వివాదాలు LAC వెంబడి దాదాపు 2,000 చదరపు కిలోమీటర్ల భారత భూమిని చైనా అక్రమంగా ఆక్రమించుకోవడానికి దారితీసింది. ఈ ఆక్రమణలు మరింత ఉద్రిక్తతలకు దారి తీయడం జరుగుతోంది.

లడఖ్ ప్రాంతం యొక్క వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత, వివాదాస్పద అంశంగా మిగిలిపోయింది. అక్సాయ్ చిన్, టిబెట్‌ను పశ్చిమ చైనాతో కలిపే ఎత్తైన కారిడార్. ఇది సరిహద్దు వివాదం యొక్క సంక్లిష్టతలను జోడించే వివాదాస్పద భూభాగం.
భారతదేశం-చైనా సరిహద్దు వివాదం ఒక ముఖ్యమైన భౌగోళిక రాజకీయ సవాలుగా మారబోతోంది. ఇటీవలి ఘర్షణలు మరియు, సరిహద్దు ఉద్రిక్తతల పరిష్కారం ప్రాంతీయ స్థిరత్వం మరియు అంతర్జాతీయ సంబంధాలకు కీలకం.

ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, భారతదేశం యొక్క ఈశాన్య ప్రాంతానికి సరిహద్దుగా ఉన్న లైన్ ఆఫ్ యాక్చువల్ కంట్రోల్ (LAC) వెంబడి చైనా గణనీయంగా మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరిచింది. అందులో భాగంగా సరిహద్దు వెంట రోడ్లు, వంతెనలు మరియు సరిహద్దు రక్షణ గ్రామాల ను నిర్మిస్తోంది. ఇంతకుముందు ఈ గ్రామాలు సైనిక స్థావరాలుగా సంవత్సరంలో చాలా రోజులు ఖాళీగా ఉండేది. మెల్లమెల్లగా ఈ గ్రామాలలో కూడా చైనీయులు నివాసం ఏర్పరచుకుంటూ ఉన్నారు. సరిహద్దు వెంట ఉన్న ఈ గ్రామాలు ఇప్పుడు జనావాసంగా మారాయి. ఈ గ్రామాలు, ప్రారంభంలో లా ఖాళీగా లేవు, ముఖ్యంగా అరుణాచల్ ప్రదేశ్ యొక్క తూర్పు ప్రాంతంలో చైనా జాతీయులు స్థిరపడుతున్నారు. తూర్పు లడఖ్‌లో సైనిక ప్రతిష్టంభనతో 2020 నుండి భారతదేశం-చైనా సంబంధాలలో ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్నాయి. పాంగోంగ్ త్సో మరియు డెప్సాంగ్ వంటి వివాదాస్పద ప్రాంతాలు అపరిష్కృతంగా ఉన్నాయి, కొనసాగుతున్న చర్చలు ఇంకా కార్యరూపం దాల్చలేదు. వ్యూహాత్మక పరిణామాలు ఈశాన్య ప్రాంతాలకు, ప్రత్యేకించి అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని తవాంగ్ సెక్టార్ వరకు విస్తరించాయి, ఇక్కడ ప్రాదేశిక వాదనలపై ఘర్షణలు చెలరేగాయి. మోడల్ గ్రామాలతో సహా చైనా యొక్క దూకుడు మౌలిక సదుపాయాల సృష్టి విషయంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. సరిహద్దులో చైనా చేస్తున్నటువంటి అభివృద్ధిని, భారతీయ నిపుణులు LACతో పాటు , చైనా తన యొక్క ప్రాబల్యం మరియు ప్రాదేశిక వాదనలను బలోపేతం చేసే సాధనాలుగా చూస్తారు, ఈ ప్రాంతంలోని చైనా తీసుకుంటున్నటువంటి చర్యలు భౌగోళికముగా , రాజకీయముగా అనేక వివాదాలకు దారి తీస్తుంది అని విశ్లేషకులు ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

భారతదేశం, చైనా యొక్క మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి ప్రతిస్పందనగా, వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (LAC) వెంబడి దాని మౌలిక సదుపాయాలను పెంపొందించడానికి గణనీయమైన ప్రయత్నాలను చేపట్టింది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, భారతదేశం లడఖ్‌లో రోడ్లు, వంతెనలు మరియు సైనిక నివాసాలను నిర్మించింది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోకూడా ఇలాంటి కార్యక్రమాలు జరుగుతున్నాయి, ఇక్కడ కనెక్టివిటీని మెరుగుపరచడానికి హైవేలు నిర్మించబడుతున్నాయి, ముఖ్యంగా తవాంగ్ వంటి కీలకమైన ప్రాంతాలలో. అయితే, తగిన మౌలిక సదుపాయాలు లేని భారత భూభాగ తూర్పు అరుణాచల్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇంకా అభివృద్ధి నోచుకోని సవాళ్లు కొనసాగుతున్నాయి. భారతదేశం యొక్క చురుకైన విధానం, శక్తివంతమైన సంకల్పం ద్వారా 663 సరిహద్దు గ్రామాలను ఆధునిక, సౌకర్యాలతో కూడిన నివాసాలుగా మార్చడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రత్యేకించి, చైనాతో సరిహద్దు వెంబడి ఉన్న సుమారు 70 గ్రామాలు ఈ సంకల్పం క్రింద అభివృద్ధి కోసం కేటాయించబడ్డాయి. చైనా సరిహద్దు ప్రాంతాలను అందులో ఉన్న గ్రామాలను పటిష్టం చేయటంలో భారత ప్రభుత్వం మరింత ప్రాధాన్యతీస్తోంది. ఇలాంటి క్లిష్టమైన ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న వర్గాలకు వారి శ్రేయస్సుకు అన్ని రకాలైన భరోసా భారత ప్రభుత్వం ఇస్తోంది.

భారతదేశం-చైనా సరిహద్దు వివాదం, లోతైన చారిత్రక మూలాలు తో ముడిపడి ఉంది. దానికి తోడు సమకాలీన సంక్లిష్టతలతో, రెండు దేశాలకు సరిహద్దు వివాదం ఒక చిక్కుముడిగా తయారయ్యింది. ఇరువైపులా వాదనలు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి. ఆక్రమిత ప్రదేశాలు అనేక సవాళ్లను విసురుతున్నాయి. అంతేకాకుండా సరిహద్దు వివాదాలు, ఘర్షణలు, ప్రాణనష్టం, వ్యూహాత్మక చిక్కులకు దారితీసింది. ఈ దీర్ఘకాల సమస్య విషయమై ఇరు దేశాలు పట్టుబడుతున్నాయి. రెండు దేశాలు బలమైన దేశాలు. ఇలాంటి సమయంలో దౌత్యపరమైన సంభాషణలు, పారదర్శకత మరియు శాంతియుత తీర్మానాలు తప్పనిసరి. సరిహద్దు ఉద్రిక్తతల ప్రభావం ప్రస్తుతం సరిహద్దులను దాటి విస్తరించి, ఆర్థిక సంబంధాలు, భౌగోళిక రాజకీయ గతిశీలత మరియు ప్రాంతం యొక్క విస్తృత స్థిరత్వాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. పరిష్కారం వైపు ప్రయాణం అనిశ్చితంగానే ఉన్నప్పటికీ, కొనసాగుతున్న ప్రయత్నాలు మరియు చర్చలు భారతదేశం-చైనా సంబంధాలు మరియు ప్రాంతీయ భౌగోళిక రాజకీయాల భవిష్యత్తు కు దిశా దశ నిర్దేశకత నిస్తాయి.

visit arjasrikanth.in for more insights